Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ιωάννης Α’ Κουρκούας Τζιμισκής (969-976)



ἦν δὲ καλὸς ὁ Τζιμισχῆς, εὔοπτος,
εὔχρους, εὖθριξ, καρτερικός, ἀνδρόσπλαγχνος,
εὐκάρδιος, ἀνδρόνους, καὶ μαχητὴς
ἀπρόσμαχος καὶ βουλευτὴς ὀξύνους,
ἄνθρωπος μεγαλόψυχος, σώφρων,
 ἀνδρεῖος, πρᾶος, καὶ δόρυ δολιχόσκιον
 κραδαίνειν ἠσκημένος καὶ τόξου
ἕλκειν τὴν νευρὰν ἐπὶ βελῶν γλυφίσιν,
 ἀνὴρ ἐλευθερόψυχος, οὐχ ὑποτρέφων
 κότον, οὐ τῆς κακίας φωλεὸν τεκταίνων
 τὴν καρδίαν, οὐδὲ ζηλῶν τὸ
 ζάκοτον καμήλου βαρυχόλου.
(Κωνσταντίνος Μανασσής: «Σύνοψις Χρονική»)

Οι Βυζαντινοί ιστοριογράφοι που έγραψαν για τον Ιωάννη Τζιμισκή ήταν οι Λέων ο Διάκονος, Ιωάννης Σκυλίτζης, Γεώργιος Κεδρηνός, Ιωάννης Ζωναράς και Κωνσταντίνος Μανασσής.

Ήταν, εν μέρει, αρμενικής καταγωγής. Το πραγματικό του όνομα ήταν Τζεμσίκ ή Τζεμεσγίγκ. Πρόκειται για αρμενική επωνυμία που αναφέρεται στο βραχύ του παράστημα. Οι Άραβες τον ονόμαζαν Σουμουσγίγκ ή Τζουμουστιγκίν. Ο Πατριάρχης Πολύευκτος του επιβάλλει να αποκηρύξει την Θεοφανώ προκειμένου να τον στέψει αυτοκράτορα. Ο Τζιμισκής την στέλνει σε μοναστήρι και νυμφεύεται μία από αδελφές του Ρωμανού Β’, την Θεοδώρα. Είχε ως συνεργάτες τον Βάρδα τον Σκληρό και τον Πέτρο τον Φωκά.

Το 971, και ενώ είχε ολοκληρώσει τις στρατιωτικές ετοιμασίες για την εκστρατεία κατά του Σβιατοσλάβου, προέκυψε η στάση των Λέοντα και Βάρδα Φωκά. Αφου απέτυχαν οι διαπραγματεύσεις με τους στασιαστές ο Τζιμισκής αποστέλλει τον Βάρδα τον Σκληρό με σκοπό να προσεταιρισθεί μέσω δωροδοκίας όσους περισσότερους μπορούσε από το στρατόπεδο των στασιαστών Φωκάδων. Τελικά το σχέιο του ευδοκίμισε αποφεύγοντας με αυτό τον τρόπο έναν άσκοπο εμφύλιο.

Γύρω στα 972 παντρεύει την ανηψιά του Θεοφανώ με τον γιο του Όθωνος Α’ τον Όθωνα Β’ προκειμένου να αποκαταστήσει τις διπλωματικές σχέσεις του Βυζαντίου με την Δύση, οι οποίες είχαν διαταραχτεί επί της βασιλείας του Νικηφόρου Φωκά. Το αποτέλεσμα ήταν να μεταφερθούν σημαντικά στοιχεία το βυζαντινού πολιτισμού στην Γερμανία. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ‘Οθων ο Γ’, γιος της Θεοφανούς και του ‘Οθωνος Β’, ένοιωθε πιο πολύ Βυζαντινός παρά Γερμανός. Για την Θεοφανώ έχουμε πολλές πληροφορίες από δύο δυτικά χρονικά. Το Χρονικόν του Θίετμαρ ή Τίτμαρ του Μερσεβουργινού και το Χρονικόν του Κεδλιμβούργου.

Στην Βαλκανική ο Ρώσος πρίγκιπας του Κιέβου Ιγκόρ είχε κληθεί στα Βαλκάνια ως σύμμαχος των Βυζαντινών από τον Νικηφόρο Φωκά για να πολεμήσει κατά των Βουλγάρων, πράγμα το οποίο καταρχήν έπραξε. Στη συνέχεια, όμως, φρόντιζε να κρατά τα εδάφη που κατακτούσε για τον εαυτό του και να επιτίθεται, επιπλέον, εναντίον της αυτοκρατορίας. Ο Νικηφόρος Φωκάς δεν πρόλαβε να τον αντικρούσει γιατί δολοφονήθηκε. Το αποτέλεσμα ήταν το 970, μεταξύ άλλων, να πολιορκήσει και την Αδριανούπολη.

Οι επιθέσεις του Σβιατοσλάβ κατά της αυτοκρατορίας τερματίστηκαν όταν ο Ιωάννης Τζιμισκής, μετά από τρίμηνες επιχειρήσεις τον κατετρόπωσε και τον ανάγκασε να επιστρέψει στην επικράτειά του, υπογράφοντας Συνθήκη ειρήνης. Μετά την αποχώρηση των Ρώσων ο Τζιμισκής κατέλυσε το Βουλγαρικό κράτος, το ενσωμάτωσε στην αυτοκρατορία ενώ έθεσε την Εκκλησία Βουλγαρίας στη δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ο Τζιμισκής συνεχίζει τις επιτυχημένες εκστρατείες προς ανατολάς, τις οποίες εγκαινίασαν ο Ρωμανός Λακαπηνός και συνεχίστηκαν έως τον Νικηφόρο Φωκά. Το 974 ξεκινά την πρώτη του εκστρατεία στην ανατολή αλλά παρεκλίνει προς την Αρμενία ώστε να διευθετήσει μία ενδοδυναστική διαμάχη στο αρμενικό βασίλειο. Το επόμενος έτος, το 975, πραγματοποίησε την δεύτερή του εκστρατεία εναντίον των Αράβων. Το Βυζάντιο επανακτά την Έμεσα το Μπάαλμπεκ, την Δαμασκό και την Καισάρεια, φθάνοντας μία ανάσα από την Ιερουσαλήμ.

Ο Ιωάννης Τζιμισκής πεθαίνει στις 10 Ιανουαρίου του 976, πιθανόν από δηλητηρίαση. Είναι λίαν πιθανόν η δηλητηρίασή του να οφείλεται στον Βασίλειο τον ευνούχο, νόθο γιο του Ρωμανού Λακαπηνού. Η πιθανή αιτία είναι ότι ο Τζιμισκής τον υποπτεύονταν για πράξεις διαφθοράς και είχε σκοπό να δώσει εντολή να ερευνηθεί το θέμα. Επομένως ο Βασίλειος είχε κάθε λόγο να θέλει να τον βγάλει από την μέση. Αξιοσημείωτο, τέλος, είναι το γεγονός ότι ο Τζιμισκής στην διαθήκη του άφηνε την περιουσία του στους φτωχούς.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η ευγενική καταγωγή στο Βυζάντιο. 11ος αιών, απόσπασμα από τον Μιχαήλ Ατταλειάτη

Φωτό: Χειρόγραφη υπογραφή Μιχαήλ Ατταλειάτου
Στην μεσοβυζαντινή εποχή η συγκλητική αριστοκρατία μεταβάλλεται σε αυλική αριστοκρατία. Το ίδιο συμβαίνει και με την ιεραρχία. Οι τίτλοι των σχολών πολλαπλασιάζονται κατά την βασιλεία του Ιουστινιανού Β’ (685-995 & 705-711), όπως για παράδειγμα: Σπαθάριοι, Κανδιδάτοι, Μανδάτορες κ.ά. Επίσης, δημιουργούνται νέοι τίτλοι ή αναβιώνουν παλαιοί που είχαν εκπέσει, π.χ ο Ανθύπατος τον 9ο, ο Δισύπατος επίσης τον 9ο, Πρόεδρος της Συγκλήτου, Βέστης ή Βεστιάρχης, Σεβαστός τον 11ο.
Στο 2ο ήμισυ του 9ου οι Γενεαλογίες των Ευγενών παίρνουν φανταστικά και πλάθουν μυθιστορηματικά την καταγωγή τους από επιφανείς ρωμαϊκές οικογένειες της παλαιάς Ρώμης. Για παράδειγμα, ο Βίος του Βασιλείου, ιδρυτού της Μακεδονικής Δυναστείας, αφήνει τέτοια υπονοούμενα. Επίσης, οι Φωκάδες, μεγαλογαιοκτήμονες (Δυνατοί) από την Μικρά Ασία, ισχυρίζοντο ότι κατάγονταν από τους Φαβίους. Γενικά, η άσκηση “Δυναστείας” παραμένει ως άσκηση νόμιμης βίας κατά την βυζαντινή εποχή.
Οι Δυνα…

Αλέξιος Α' Κομνηνός 1081-1118

“Ὁ βασιλεὺς Ἀλέξιος καὶ ἐμὸς πατὴρ καὶ πρὸ  τοῦ τῶν σκήπτρων ἐπειλῆφθαι τῆς βασιλείας  μέγα ὄφελος τῇ βασι λείᾳ Ῥωμαίων γεγένηται”.
(Άννα Κομνηνή Αλεξιάς Α’)
Κρατεῖ λοιπὸν μετὰ τὸν Βοτανειάτην  ὁ Κομνηνὸς Ἀλέξιος ἔτη λζʹ καὶ τῷ διαδήματι  στέφεται, ὁ δὲ Ἰσαάκιος τὰ δεύτερα τῆς τιμῆς  εἶχε καινῷ ὀνόματι ἐπιφημισθεὶς αὐτῷ·
(Μιχαήλ Γλύκας Βίβλος Χρονική)
“Είτα ο μεν Αλέξιος βασιλικόν αναδείται διάδημα,  τω δι’ Ισαακίω τα δευτερεία νενέμηνται της τιμής,  καινού αυτώ επιφημισθέντος ονόματος”
(Ιωάννης Ζωναράς Επιτομή Ιστορίας)

Εισαγωγικά

Γεννήθηκε το 1057, έτος κατά το οποίο ανέβηκε στον θρόνο ο θείος του Ισαάκιος Κομνηνός, ο οποίος ανέτρεψε τον Μιχαήλ τον Στ’, τον επονομαζόμενο και Στρατιωτικό. Πατέρας του ήταν ο Ιωάννης Κομνηνός, αδελφός του Ισαακίου και μητέρα του η Άννα η Δαλασσηνή της αριστοκρατικής οικογένειας των Δαλασσηνών. Κατήγετο από στρατιωτική αριστοκρατική οικογένεια. Η μητέρα του, μάλιστα, ήταν πολύ ισχυρή προσωπικότητα η οποία συγκυβέρνησε μαζί με τον Αλέξιο περίπου είκοσι χρόνια.
Σχετικά …

Κωνσταντίνος Θ' Μονομάχος

"Ἐν τούτῳ τῷ ἔτει ὁ Ῥωμαίων κατέστρεψε βασιλεὺς Κωνσταντῖνος  οὗτος ὁ Μονομάχος, ἐν ἰδιοκτήτοις οἴκοις καὶ μὴ τοῖς ἀνακτόροις  διαζευχθεὶς τῆς ψυχῆς, καὶ τῷ παρ' αὐτοῦ ἀνεγερθέντι ναῷ  τὸν νεκρὸν καταθέμενος, ἀνὴρ πολιτικὸς καὶ γένους ἐπισήμου  γενόμενος, δωρηματικός τε καὶ βασιλικῶς εὐεργετεῖν ἐπιστάμενος,  φροντίζων μὲν καὶ τῶν ἐν πολέμοις προτερημάτων  καὶ τοῖς ἐναντίοις ὡς ἐνὸν ἀντικαθιστάμενος, πλείονι δὲ ῥοπῇ  τῆς τρυφῆς ἀντεχόμενος, καὶ τῶν ἀφροδισίων μὴ ἀπεχόμενος.  ἔμελε δ' αὐτῷ καὶ ἀστεϊσμῶν καὶ τῶν ἐν μίμοις γελοιασμῶν καὶ  τῆς ἐπικαίρου  ῥαστώνης, καὶ οἷς ἡ ζωτικὴ ψυχὴ συνέζευκταί τε καὶ συνερρίζωται".
(Μιχαήλ Ατταλειάτης)

O Κωνσταντίνος Θ' Μονομάχος (1042-1055) διεδέχθη τον Μιχαήλ Ε' Καλαφάτη (ανηψιό του Μιχαήλ Δ' Παφλαγόνα), ο οποίος είχε οικτρό θάνατο προσπαθώντας να παραγκωνίσει την λαοπρόβλητη Ζωή. Ο Κωνσταντίνος ενυμφεύθη την Ζωή αλλά μετά από λίγο έφερε και την ερωμένη του στην αυλή.
Επί της βασιλείας του, στην προσπάθεια εξασφάλισης χρημάτων, γενι…