Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μιχαήλ Γ' 842-867



βασιλες δ Μιχαλ δη τν παιδικν
παραμείψας κα τς νδρικς πτόμενος λικίας 
μείρετο τν πραγμάτων δι' αυτο ντέχεσθαι
παραθηγόμενος ες τοτο κα παρ το πιτρόπου 
κα θείου Βάρδα το τς βασιλίδος δελφο
οτος γρ ρωτα περικα τς βασιλείας
σχηκς οδν λλο πραγματεύετο, λλ' τ 
πρς τ σπουδαζόμενον συμβαλλόμενα.

Ιωάννης Σκυλίτζης

Γιος του Θεοφίλου. Όταν πέθανε ο Θεόφιλος ήταν 3 ετών, ως εκ τούτου επιτροπεύονταν από την μητέρα του Θεοδώρα, τον Μέγα Λογοθέτη Θεόκτιστο, τον Μάγιστρο Μανουήλ και τον Βάρδα που ήταν Πατρίκιος και αδελφός της Θεοδώρας. Η Θεοδώρα το 843, αφού απομακρύνει τον Πατριάρχη Ιωάννη Γραμματικό και τοποθετήσει στην θέση του τον Μεθόδιο, προχωρά στην αναστύλωση των εικόνων. Έτσι τερματίζεται οριστικά η Εικονομαχία. Η επιστροφή των εικόνω εορτάζεται κάθε χρόνο στην λεγόμενη και "Κυριακή της Ορθοδοξίας". Ο Μιχαήλ είναι περισσότερο γνωστός για τα γεγονότα που συνέβησαν στην εποχή του από την πρωτοβουλία εκείνων που βρίσκονταν είτε στην επιτροπεία του είτε στον κύκλο του ως αυτοκράτορα. Στην αρχή ήταν Η Θεοδώρα και ο Θεόκτιστος, μετά την σκυτάλη την πήρε ο Βάρδας και τέλος ο Βασίλειος, ο οποίος τελικά δολοφόνησε τον Μιχαήλ. 

Η Θεοδώρα κυβέρνησε με την βοήθεια του Θεοκτίστου από το 843 έως περίπου το 854. Ο Θεόκτιστος στις στρατιωτικές του πρωτοβουλίες απέτυχε, όπως το 843 με την αποτυχημένη απόπειρα του να ανακαταλάβει την Κρήτη από τους Άραβες. Στην εσωτερική του πολιτική, όμως, ήταν επιτυχημένος αφού κατάφερε να αυξήσει τα κρατικά αποθέματα σε χρυσό μέσω της χρηστής και επιμελημένης διαχειρίσεως του κρατικού θησαυροφυλακίου.

Το 854 ο Βάρδας δολοφονεί τον Θεόκτιστο. Έτσι ξεκινά η περίοδος της δικής του επιρροής στον βασιλικό θρόνο. Το 856 πείθει τον Μιχαήλ ώστε να απομακρύνει την Θεοδώρα και τις κόρες της από το παλάτι, αφού πρώτα απομακρύνει τον Πατριάρχη Ιγνάτιο. Το 846 ανεβαίνει στον Πατριαρχικό θρόνο ο Ιγνάτιος (γιος του παλαιού αυτοκράτορος Μιχαήλ Α’ Ραγκαβέ) ο οποίος είναι ζηλωτής, δηλαδή υπέρ της αυστηρής τήρησης της χριστιανικής ηθικής. Ο ίδιος δεν συμφωνεί με την άσωτη ζωή που κάνει ο Μιχαήλ και ο Βάρδας. Παράλληλα, αρνείται να συμμορφωθεί με τις υποδείξεις του Βάρδα ο οποίος του ζητούσε να κουρέψει την Θεοδώρα και τις κόρες της και να τις στείλει να καρούν μοναχές. Η αντίθεσή του αυτή έχει ως αποτέλεσμα να καθαιρεθεί το 857 από Πατριάρχης και στην θέση του να ανέλθει ο Φώτιος

Στο στρατιωτικό μέτωπο ο αδελφός του Βάρδα Πετρωνάς στέλνεται το 856 να αντιμετωπίσει τους Παυλικιανούς στην Τεφρική αλλά αποτυγχάνει. Το 863, όμως, ο Πετρωνάς συντρίβει τους Άραβες στις όχθες του ποταμού Λαλακάοντα. Έκτοτε οι στρατιωτική πρωτοβουλία περνά στα χέρια των Βυζαντινών. Την ίδια χρονιά ο Πετρωνάς χτυπά νικηφόρα και τους Παυλικιανούς. Την προηγούμενη χρονιά, το 862, ο Βάρδας χρίζεται Καίσαρας από τον Μιχαήλ. Τέλος, να επισημάνουμε ότι το 860 κάνουν την εμφάνισή τους για πρώτη φορά οι Ρως οι οποίοι επιχειρούν να λεηλατήσουν τα παράλια του Βοσπόρου αλλά αποκρούονται επιτυχώς. 

Ο Βάρδας, τέλος, οργάνωσε την περίφημη Σχολή της Μαγναύρας (Magna aula), δίδοντας, εκ νέου, ώθηση στην ανώτατη παιδεία. Για τον σκοπό αυτό κάλεσε τον Λέοντα τον Μαθηματικό, τον οποίο κατέστησε υπεύθυνο της Σχολής. 

Το 866 ο Βάρδας δολοφονείται από τον Βασίλειο τον παρακοιμώμενο, τον μετέπειτα αυτοκράτορα. Ο Βασίλειος μετά από αυτό υιοθετείται από τον Μιχαήλ (άτεκνος ων) και στέφεται συμβασιλέας. Ο Μιχαήλ όλη την ζωή του την πέρασε στα συμπόσια και τις διασκεδάσεις κατασπαταλώντας τα κρατικά χρήματα. Γεγονός πάντως είναι ότι ο Μιχαήλ κάποια στιγμή άλλαξε στάση έναντι του Βασιλείου και επιχείρησε να τον δολοφονήσει ανεπιτυχώς, αποφασιμένος να στέψει  συμβασιλέα κάποιον άλλον ευνοούμενο του. Ο Βασίλειος, τελικά, τον πρόλαβε και τον δολοφόνησε τον Σεπτέμβριο του 867.

Το Φωτίειον Σχίσμα: Το 863 είναι η επίσημη έναρξις του Σχίσματος του Φωτίου. Είχε προηγηθεί η αποστολή αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ρώμης στην Κωνσταντινούπολη το 861 με σκοπό, αφενός μεν την επιστροφή του ιλλυρικού στην παπική εκκλησιαστική εξουσία (είχε αφαιρεθεί από τον αυτοκράτορα Λέοντα Γ’ τον προηγούμενο αιώνα), αφετέρου δεν την επανεξέταση της καθαίρεσης του Ιγνατίου από τον πατριαρχικό θρόνο, κατά την οποία η ρωμαϊκή Εκκλησία διαπίστωσε ότι έγινε αντικανονικά. Ὁ Πάπας Νικόλαος Αʹ, μή δυνάμενος νά δεχθεῖ τήν ἧττα του, προχώρησε στήν καθαίρεση τοῦ Πατριάρχου Φωτίου, ἀποφασίζοντας, παράλληλα, τήν ἐπάνοδο τοῦ Ἰγνατίου στήν πατριαρχία, σέ σύνοδο πού συνεκάλεσε στή Ρώμη. Το 867 η ρήξη στίς σχέσεις Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς Ἐκκλησίας μέ ἀφορμή τήν ἀνάδειξη τοῦ Φωτίου σέ Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως συνεχίζεται. Σέ σύνοδο πού συνεκλήθη στήν Κωνσταντινούπολη ἀφορίστηκε ὁ Πάπας Νικόλαος, καταδικάστηκε ἡ προσθήκη τῶν δυτικῶν, τοῦ λεγόμενου καί filioque (ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί ἐκ τοῦ Υἱοῦ), στά ἄρθρα τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως ἐνῶ ἀποφασίστηκε νά μή δίνει λόγο ἡ Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως σέ ἐκείνην τῆς Ρώμης γιά τά τοῦ οἴκου της. Λίγο μετά, τήν ἴδια χρονιά, ἀναλαμβάνει αὐτοκράτορας ὁ Βασίλειος. Ἀξίζει νά σημειωθεῖ ὅτι ὁ Βασίλειος, στά πλαίσια τῆς ἐξομάλυνσης τῶν σχέσεων τοῦ Βυζαντίου μέ τήν Παπική Ἐκκλησία, καθήρεσε τόν Φώτιο ἀπό Πατριάρχη ἐπαναφέροντας στό ἴδιο ἀξίωμα τόν Ἰγνάτιο.

Εκχριστιανισμός των Σλάβων: Το 863, επί βασιλείας του Μιχαήλ Γ’, ο ηγεμόνας των Σλάβων της Μοραβίας Ρατισλάβος ζήτησε τον εκχριστιανισμό του ιδίου και των υπηκόων του. Ο Φώτιος άδραξε την ευκαιρία και έστειλε τους αδελφούς Κωνσταντίνο και Μεθόδιο. Ο Κωνσταντίνος όταν εκάρη μοναχός μετωνομάσθη σε Κύριλλο. Οι ίδιοι επινόησαν ένα νέο αλφάβητο το οποίο ανταποκρίνονταν την σλαβική. Το αλφάβητο αυτό ήταν το Γλαγολιτικό. Με βάση το Γλαγολιτικό αλφάβητο δημιουργήθηκε η Κυριλλική Γραφή όπου μεταφράστηκε η Αγία Γραφή. Είναι γεγονός ότι ο Πάπας πιάστηκε στον ύπνο από την ταχύτατη ανταπόκριση του Φωτίου στο αίτημα του Ρατισλάβου. Η αντίδρασή του εκδηλώθηκε με το να καλέσει σε απολογία τους Κύριλλο και Μεθόδιο για την παραβίαση του Τριγλωσσικού, δηλαδή την τέλεση της Θείας Λειτουργίας στα Εβραϊκά, τα Ελληνικά και τα Λατινικά.

Βάπτισις του Βόρη και των Βουλγάρων: Το 864 ο Φώτιος βαπτίζει χριστιανό τον ηγεμόνα των Βουλγάρων Βόρη, δίδοντας το όνομα του αναδόχου του Μιχαήλ (από τον Μιχαήλ Γ’). Ο Φώτιος για να νουθετήσει τον Βόρη-Μιχαήλ έγραψε ένα κείμενο που μετωνομάσθη αργότερα Ηγεμών. Και σε αυτή την περίπτωση ο Φώτιος πρόλαβε τον Πάπα έχοντας μία ακόμη «διπλωματική» επιτυχία, δεδομένου ότι συμπεριέλαβε την νεοσύστατη βουλγαρική Εκκλησία στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η ευγενική καταγωγή στο Βυζάντιο. 11ος αιών, απόσπασμα από τον Μιχαήλ Ατταλειάτη

Φωτό: Χειρόγραφη υπογραφή Μιχαήλ Ατταλειάτου
Στην μεσοβυζαντινή εποχή η συγκλητική αριστοκρατία μεταβάλλεται σε αυλική αριστοκρατία. Το ίδιο συμβαίνει και με την ιεραρχία. Οι τίτλοι των σχολών πολλαπλασιάζονται κατά την βασιλεία του Ιουστινιανού Β’ (685-995 & 705-711), όπως για παράδειγμα: Σπαθάριοι, Κανδιδάτοι, Μανδάτορες κ.ά. Επίσης, δημιουργούνται νέοι τίτλοι ή αναβιώνουν παλαιοί που είχαν εκπέσει, π.χ ο Ανθύπατος τον 9ο, ο Δισύπατος επίσης τον 9ο, Πρόεδρος της Συγκλήτου, Βέστης ή Βεστιάρχης, Σεβαστός τον 11ο.
Στο 2ο ήμισυ του 9ου οι Γενεαλογίες των Ευγενών παίρνουν φανταστικά και πλάθουν μυθιστορηματικά την καταγωγή τους από επιφανείς ρωμαϊκές οικογένειες της παλαιάς Ρώμης. Για παράδειγμα, ο Βίος του Βασιλείου, ιδρυτού της Μακεδονικής Δυναστείας, αφήνει τέτοια υπονοούμενα. Επίσης, οι Φωκάδες, μεγαλογαιοκτήμονες (Δυνατοί) από την Μικρά Ασία, ισχυρίζοντο ότι κατάγονταν από τους Φαβίους. Γενικά, η άσκηση “Δυναστείας” παραμένει ως άσκηση νόμιμης βίας κατά την βυζαντινή εποχή.
Οι Δυνα…

Αλέξιος Α' Κομνηνός 1081-1118

“Ὁ βασιλεὺς Ἀλέξιος καὶ ἐμὸς πατὴρ καὶ πρὸ  τοῦ τῶν σκήπτρων ἐπειλῆφθαι τῆς βασιλείας  μέγα ὄφελος τῇ βασι λείᾳ Ῥωμαίων γεγένηται”.
(Άννα Κομνηνή Αλεξιάς Α’)
Κρατεῖ λοιπὸν μετὰ τὸν Βοτανειάτην  ὁ Κομνηνὸς Ἀλέξιος ἔτη λζʹ καὶ τῷ διαδήματι  στέφεται, ὁ δὲ Ἰσαάκιος τὰ δεύτερα τῆς τιμῆς  εἶχε καινῷ ὀνόματι ἐπιφημισθεὶς αὐτῷ·
(Μιχαήλ Γλύκας Βίβλος Χρονική)
“Είτα ο μεν Αλέξιος βασιλικόν αναδείται διάδημα,  τω δι’ Ισαακίω τα δευτερεία νενέμηνται της τιμής,  καινού αυτώ επιφημισθέντος ονόματος”
(Ιωάννης Ζωναράς Επιτομή Ιστορίας)

Εισαγωγικά

Γεννήθηκε το 1057, έτος κατά το οποίο ανέβηκε στον θρόνο ο θείος του Ισαάκιος Κομνηνός, ο οποίος ανέτρεψε τον Μιχαήλ τον Στ’, τον επονομαζόμενο και Στρατιωτικό. Πατέρας του ήταν ο Ιωάννης Κομνηνός, αδελφός του Ισαακίου και μητέρα του η Άννα η Δαλασσηνή της αριστοκρατικής οικογένειας των Δαλασσηνών. Κατήγετο από στρατιωτική αριστοκρατική οικογένεια. Η μητέρα του, μάλιστα, ήταν πολύ ισχυρή προσωπικότητα η οποία συγκυβέρνησε μαζί με τον Αλέξιο περίπου είκοσι χρόνια.
Σχετικά …

Μέγας Κωνσταντίνος 272-337 μ.Χ

Το πλήρες όνομα του ήταν Flavius Valerius Aurelius Constantinus. Γιος του Φλάβιου Βαλέριου Κωνστάντιου (του Χλωρού) από την Ναϊσσό της Μοισίας και της Ελένης από το Δρέπανο της Βιθυνίας γεννήθηκε περί το 272. Το 307 χωρίζει την πρώτη σύζυγό του την Μινερβίνη και νυμφεύεται την κόρη του Μαξιμιανού και αδελφή του Μαξεντίου Φαύστα. Την εποχή αυτή αναδύονται στην επιφάνεια οι μεγάλες αντιθέσεις των συναυτοκρατόρων του ρωμαϊκού κράτους που καταλήγουν σε ανοιχτές αντιπαραθέσεις και επεκτείνονται με την προσθήκη και άλλων, πλέον των τεσσάρων. Ο Κωνσταντίνος κυριαρχούσε στην Γαλατία και τα Βρετανικά νησιά, Ο Μαξέντιος και ο Μαξιμιανός στην Ιταλία, την Ισπανία και την Βόρειο Αφρική, ο Λικίνιος ορίστηκε από τον Γαλέριο ως υπεύθυνος στις επαρχίες της Πανονίας, της Ραιτίας, του Νωρικού και της Βαλέριας, ο Μαξιμίνος ελέγχει τις νότιες ακτές της Μικράς Ασίας και ο Γαλέριος την υπόλοιπη Ανατολή. Ο Μαξιμιανός στράφηκε πρώτα κατά του γιου του Μαξεντίου και μετά κατά του Κωνσταντίνου μέσα από ένα πλέγμ…